به گزارش خبرنگار انرژی تابناک، قیمت نفت در معاملات روز جمعه بازارهای جهانی بار دیگر شاهد افزایش قابل‌توجهی بود. بهای نفت برنت با رشد ۳٫۷ درصدی به ۱۰۹٫۸۶ دلار در هر بشکه رسید و نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افزایش ۳٫۵ درصدی در سطح ۱۰۱٫۴۱ دلار بسته شد. قیمت برنت به بالاترین سطح از ۱۹ مه و نفت آمریکا به بالاترین سطح از ۱۷ سپتامبر رسید. تشدید تنش‌های خاورمیانه، نگرانی درباره امنیت زیرساخت‌های انرژی و تردید درباره میزان عرضه گازوئیل روسیه از عوامل این جهش بودند.
این افزایش در شرایطی رخ می‌دهد که بازار انرژی هم‌زمان با دو نگرانی روبه‌روست: از یک‌سو احتمال اختلال بیشتر در عرضه نفت و فرآورده‌ها و از سوی دیگر، خطر انتقال هزینه انرژی به قیمت کالا‌ها و خدمات. اگر قیمت‌های بالا برای مدت طولانی باقی بمانند، فشار تورمی می‌تواند از جایگاه‌های سوخت فراتر برود و به هزینه حمل‌ونقل، تولید صنعتی، مواد اولیه و در نهایت قدرت خرید خانوار‌ها برسد.
چرا نفت دوباره گران شد؟
قیمت نفت فقط بر اساس تعادل عرضه و تقاضای جاری تعیین نمی‌شود؛ انتظارات معامله‌گران درباره عرضه آینده نیز نقش مهمی دارد. وقتی احتمال آسیب به زیرساخت‌های نفتی یا اختلال در مسیر‌های حمل افزایش می‌یابد، خریداران و معامله‌گران ریسک کمبود احتمالی را در قیمت‌ها لحاظ می‌کنند.
زارش‌های بازار، تشدید نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه در خاورمیانه و حملات تازه به زیرساخت‌های انرژی روسیه را از عوامل رشد قیمت نفت معرفی کردند. در همان روز، آژانس بین‌المللی انرژی نیز از تسریع آزادسازی ذخایر اضطراری خبر داده بود؛ اقدامی که با هدف افزایش عرضه در کوتاه‌مدت انجام می‌شود، اما به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین پایدار جریان نفت از مناطق تولیدکننده شود.
افزایش قیمت‌ها در طول هفته نیز قابل‌توجه بود. طبق گزارش رویترز، نفت برنت در مجموع هفته ۴٫۹ درصد و نفت آمریکا ۱۰٫۴ درصد رشد کرد. این تفاوت نشان می‌دهد که واکنش شاخص‌های نفتی به نگرانی‌های عرضه یکسان نیست و شرایط بازار منطقه‌ای، موجودی‌ها و انتظارات معامله‌گران نیز در قیمت هر شاخص اثر می‌گذارند.
با این حال، عبور قیمت نفت از مرز ۱۰۰ دلار الزاماً به معنای تداوم صعود نیست. آزادسازی ذخایر راهبردی، تغییر مسیر محموله‌ها، بهبود عرضه یا کاهش تنش‌ها می‌توانند بخشی از فشار افزایشی را خنثی کنند. بنابراین، برای ارزیابی چشم‌انداز بازار باید علاوه بر قیمت روز، حجم عرضه واقعی، موجودی نفت و فرآورده‌ها و مدت تداوم اختلال‌ها را نیز بررسی کرد.
پیام نفت گران به اقتصاد ایران
برای ایران، اثر افزایش قیمت جهانی نفت را باید با چند شاخص سنجید، نه فقط با قیمت برنت. ابتدا حجم واقعی صادرات و میزان تخفیف فروش اهمیت دارد. بعد هزینه حمل، بیمه و مبادلات می‌تواند فاصله میان قیمت مرجع جهانی و درآمد خالص حاصل از صادرات را تغییر دهد. ضمن اینکه افزایش قیمت نفت خام الزاماً به معنای افزایش یکسان قیمت فرآورده‌های وارداتی یا هزینه تأمین سوخت در داخل نیست.
در بخش داخلی نیز باید میان قیمت رسمی سوخت و هزینه اقتصادی تأمین آن تفاوت گذاشت. اگر قیمت خرده‌فروشی ثابت بماند، افزایش هزینه فرصت سوخت می‌تواند به فشار بر منابع مالی دولت یا شرکت‌های تأمین‌کننده منجر شود؛ اگر قیمت‌ها تعدیل شوند، اثر مستقیم بر هزینه خانوار و بنگاه‌ها آشکارتر خواهد بود. برای تعیین اندازه این اثر در ایران، لازم است داده‌های داخلی درباره هزینه تأمین، بودجه یارانه انرژی، قیمت فرآورده‌ها و ساختار مصرف بررسی شود؛ آمار جهانی به‌تنهایی برای برآورد تورم ایران کافی نیست.
نفت ۱۱۰ دلاری یا موج تازه گرانی؟
قیمت بالای نفت یک هشدار برای تورم جهانی است اما نتیجه نهایی به سه عامل بستگی دارد: مدت ماندگاری قیمت‌ها در سطوح بالا، میزان انتقال هزینه به مصرف‌کننده و واکنش دولت‌ها و بانک‌های مرکزی. اگر افزایش قیمت کوتاه‌مدت باشد و عرضه با آزادسازی ذخایر یا بازگشت جریان صادرات بهبود یابد، بخشی از فشار می‌تواند فروکش کند. اما اگر اختلال عرضه ادامه یابد و قیمت گازوئیل و دیگر فرآورده‌ها نیز بالا بماند، فشار هزینه‌ای احتمالاً از سوخت به حمل‌ونقل، تولید و قیمت کالا‌ها منتقل خواهد شد.
بنابراین، شاخص تعیین‌کننده برای اقتصاد جهانی فقط عبور نفت از مرز ۱۰۰ دلار نیست؛ ماندگاری قیمت بالا و میزان سرایت آن به هزینه‌های روزمره اقتصاد است که مشخص می‌کند بازار با یک جهش مقطعی روبه‌روست یا با موج تورمی تازه‌ای که مهار آن دشوارتر خواهد بود.